Dary Natury

pl en

PODLASKIE TRADYCJE ZIELARSKIE

28 października 2016
Artykuł

Podlasie to teren pogranicza, gdzie od wieków dochodzi do mieszania i przenikania się wielu kultur i światopoglądów. Tę wyjątkową pod wieloma względami mozaikę kulturową regionu tworzą mieszkające obok siebie od stuleci grupy etniczne: Polacy, Białorusini, Ukraińcy, Tatarzy a także Żydzi i Romowie. To dzięki podtrzymywaniu ich tradycji i kultywowaniu dawnych obrzędów, jak również dzięki silnej więzi z naturą i środowiskiem naturalnym, po dziś dzień na terenach dawnych Kresów Wschodnich Rzeczpospolitej Polskiej żywa jest tradycja ziołolecznictwa i zbioru roślin dzikorosnących.

Podlasie to jeden  z najczystszych i najbardziej dziewiczych rejonów o dużej bioróżnorodności i małej ilości zanieczyszczeń, historycznie uważany za jedno z najuboższych i najsłabiej rozwiniętych części Polski. Mały dostęp do oświaty i medycyny, jak również niewielka ilość dużych ośrodków miejskich powodowała małą świadomość i niewielki postęp życia mieszkańców, co z kolei utrudniało ludziom korzystanie z coraz to nowocześniejszych dóbr współczesnej cywilizacji.

Co ważne, naturalność i pierwotność życia mieszkańców Kresów Wschodnich skutkowała ogromną wiedzą z zakresu wykorzystywania i przetwarzania tego, co daje im przyroda. Przekazywane z pokolenia na pokolenie tradycje ziołolecznictwa pozwalały na oswajanie i porządkowanie rzeczywistości, były ważnym aspektem życia wspólnotowego i konsolidowały społeczności wiejskie. Z pomocą babek, szeptuch i znachorek, w oparciu o tradycyjną wiedzę zielarską i rolniczą, żyjący na Podlasiu ludzie znajdowali w naturze remedium na wiele schorzeń i problemów. Zioła czerpane pełnymi garściami z ogromnych, lokalnych bogactw środowiska naturalnego, były od zarania dziejów środkami, których człowiek używał do zwalczania chorób, kojenia cierpień i przedłużania życia. Były używane do ochrony przed złymi mocami i miały zapewnić szczęście, pokój lub bogactwo.

Mimo upływu lat, na Podlasiu nadal żywe są zwyczaje medycyny ludowej, a korzystanie z ziół w celach spożywczych i leczniczych jest na porządku dziennym. Po drugiej wojnie światowej, w latach 50., podejmowano próby unowocześnienia podejścia rdzennych mieszkańców do metod samoleczenia. W jednej z lokalnych gazet w miejscowości Brańsk pisano, że przemiana taka odbędzie się za sprawą uruchomionej linii autobusowej- pozwolić to miało na szybszy dostęp do konwencjonalnego lecznictwa i ośrodków zdrowia. Jednak mimo rozwoju cywilizacyjnego i łatwiejszego dostępu do medycyny, w małych miejscowościach, z daleka od miejskiego zgiełku i zanieczyszczeń, każdy napotkany człowiek nadal potrafi rozpoznawać rośliny i przypisać im kulinarne lub zdrowotne zastosowanie, a zbieraniem ziół trudni się nawet około 2000 osób w całym województwie.

 Według analizy doktora Mirosława Angielczyka, lokalnego przedsiębiorcy i miłośnika podlaskiej tradycji zielarskiej,  zarobkowe zbieractwo ma w tym regionie ponad dwustupięćdziesięcioletnią historię. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat, w związku z rozwojem przedsiębiorstw konfekcjonujących zioła, wzrosło również zapotrzebowanie na surowce. Możliwość zarobkowego zbierania ziół i dostarczania ich do skupów stwarza wielu rodzinom szanse powiększenia miesięcznego budżetu. Szacuje się, że rocznie tego typu działalność generuje zysk nawet kilku milionów złotych. Warto dodać, że dla niektórych rodzin w województwie podlaskim jest to jedno z głównych źródeł utrzymania. Główne firmy, skupujące lokalne surowce w tym regionie, to Dary Natury, Eko Herba, białostocki oddział Herbapolu, Runo.

 Co niespotykane w innych regionach, na Podlasiu przeważająca część surowców zielarskich pozyskiwana jest ze stanu naturalnego- ponad 50% zbiorów roślin dzikorosnących w kraju pochodzi właśnie z tego stosunkowo niewielkiego obszaru północno- wschodniej Polski. Większość surowców pozyskuje się ekologicznymi metodami, pozwalającymi na pozostawienie środowiska naturalnego w stanie niezmienionym. Do najważniejszych surowców zielarskich pozyskiwanych ze stanu naturalnego w województwie podlaskim należą pączki sosny i topoli, kora dębu, kora kruszyny, kwiaty bzu, głogu, lipy i wiązówki, liść pokrzywy, liść maliny, brzozy, poziomki i jeżyny, ziele krwawnika, skrzypu, dziurawca i nawłoci, korzeń mniszka, korzeń pokrzywy, kłącze tataraku, owoce jarzębiny, tarniny, głogu i dzikiej róży. Dzięki wysokiej jakości i konkurencyjnym cenom, zioła z podlaskich łąk, lasów i nieużytków trafiają do wielu państw w Europie i Ameryce, ciesząc się wciąż rosnącą popularnością.

 Ważnym elementem dbałości o jakość pozyskiwanych surowców i prawidłowe obszary zbiorów jest ustawiczne podnoszenie kwalifikacji zbieraczy ziół. Największym ośrodkiem, organizującym szkolenia tego typu, powstałym na bazie tradycji zielarskiej regionu, jest Ośrodek Edukacji Przyrodniczej przy Podlaskim Ogrodzie Botanicznym w Korycinach. Cyklicznie organizuje on kursy doszkalające dla lokalnych zbieraczy, pozyskujących surowce ze stanu naturalnego. Podlaski Ogród Botaniczny jest stosunkowo młodą placówką, charakteryzuje się jednak dużą dynamiką rozwoju. Na obszarze ponad 15 hektarów zgromadzono prawie 1500 roślin, w tym około 100 gatunków roślin zagrożonych wyginięciem. Ogród posiada największą w Polsce i jedną z największych w Europie kolekcję roślin leczniczych. Co roku wiedzę na temat tradycji zielarskich poszerza kilkanaście tysięcy odwiedzających z Polski i Europy, zarówno botaników i biologów, jak i osoby prywatne. W Podlaskim Ogrodzie Botanicznym pracują wyszkoleni edukatorzy, ekolodzy i ogrodnicy, oferta edukacyjna jest szeroka i wciąż się powiększa. Jego misją jest również poszerzanie wrażliwości przyrodniczej i ekologicznej wśród najmłodszych, w związku z czym powstała również baza noclegowa, mogąca pomieścić nawet 150 osób. Specjalna oferta kierowana do uczniów i studentów, pozwala kształcić młodych ekologów, botaników i pasjonatów ziołolecznictwa.

Podlaski Ogród Botaniczny oraz działające przy nim Centrum Edukacji  w swojej działalności kładą nacisk na tradycję i historię regionu nie tylko w ujęciu botanicznym, ale również etnograficznym. Zabudowania wokół ogrodu stanowią zabytkowe budynki wiejskie z połowy XIX wieku, przenoszone z innych miejscowości województwa podlaskiego. Nieopodal ogrodu trwają również prace rekonstrukcyjne zabytkowego, XVII-wiecznego kościoła z miejscowości Grodzisk w powiecie siemiatyckim. Kościół ten, w myśl ocalenia „sakralnych tradycji zielarskich”, będzie nosił imię Matki Boskiej Jagodnej, opiekunki zbieraczy runa leśnego.

Newsletter
Bądź z nami na bieżąco zapisz się
Partnerzy